Διατομική Γη – Εφαρμογές στην Κτηνοτροφία και Πτηνοτροφία

Η διατομική γη (γη διατόμων, ή αργιλούχος διατομίτης) είναι ένα φυσικό, αδρανές ορυκτό υλικό που αποτελείται από απολιθωμένα μικροσκοπικά κέλυφη άλγεων (διατόμων) με κύρια σύσταση το πυρίτιο (διοξείδιο του πυριτίου). Μετά από εξόρυξη και άλεσμα, προκύπτει μια πολύ λεπτή ανοιχτόχρωμη σκόνη (τύπου αλευριού) – ουσιαστικά μια μορφή αμορφου πυριτίου – με πορώδη νανοδομή και κοφτερές μικρο-ακμές. Η βρώσιμη (μη καλσινωμένη) διατομική γη είναι μη τοξική για ανθρώπους και ζώα (επιτρέπεται μάλιστα ως πρόσθετο ζωοτροφών από τον FDA), αλλά είναι θανατηφόρα για πολλά έντομα και αρθρόποδα παράσιτα λόγω μηχανικής δράσης. [1] [2]

Γενικές Πληροφορίες για τη Διατομική Γη

Μηχανισμός δράσης

Οι κοφτερές μικροσκοπικές επιφάνειες των σωματιδίων κόβουν/εκδορούν το κέρωμα (επικάλυμμα λιπιδίων) του εξωσκελετού εντόμων, ενώ η υψηλή απορροφητικότητα τους αφυδατώνει το παράσιτο, οδηγώντας το σε θάνατο από αφυδάτωση. Η δράση είναι αμιγώς φυσική/μηχανική – δεν πρόκειται για χημικό εντομοκτόνο – οπότε δεν δημιουργείται ανθεκτικότητα στα παράσιτα και είναι ασφαλές για χρήση σε βιολογικές εκτροφές. Ωστόσο, επειδή είναι λεπτή σκόνη πυριτίου, θα πρέπει να αποφεύγεται η εισπνοή κατά την εφαρμογή (μπορεί να ερεθίσει το αναπνευστικό). Η τροφίμου ποιότητας διατομική γη περιέχει μόνο αμόρφο SiO₂ (ασφαλές), ενώ η καλσινωμένη (π.χ. για φίλτρα πισίνας) περιέχει κρυσταλλικό πυρίτιο και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε ζώα ή χώρους εκτροφής. [3] [4]

Στη φωτογραφία βλέπουμε μια μικροσκοπική απεικόνιση της δράσης της διατομικής γης. Αριστερά, σωματίδιο διατομικής γης (DE) διαπερνά το εξωσκελετικό περίβλημα μιας κατσαρίδας. Δεξιά, τα απολιθωμένα κελύφη διατόμων με κοφτερές ακμές προκαλούν πολλαπλές τομές στον εξωσκελετό ενός εντόμου, καταστρέφοντας τη λιπιδική του στρώση – το έντομο χάνει υγρασία και πεθαίνει από αφυδάτωση

Η αποτελεσματικότητα της διατομικής γης συνδέεται άμεσα με το μέγεθος σωματιδίου (κοκκομετρία) και την καθαρότητά της. Για εντομοκτόνο δράση προτείνεται πολύ λεπτόκοκκη μορφή. Ιδανικά σωματίδια <20 μm, διότι όσο μικρότερα τόσο καλύτερα προσκολλώνται και τραυματίζουν τα παράσιτα. Τυπικά, οι πυριτόσκονες διατομίτη έχουν εύρος 2–30 μm και είναι οι πλέον κατάλληλες για εντομοκτονία και ως πρόσθετα ζωοτροφών. Αντίθετα, οι πιο χονδροειδείς κόκκοι (50–1000 μm) δεν είναι τόσο αποτελεσματικοί και μπορεί να βουλώνουν ψεκαστήρες ή να παραμένουν αδιάλυτοι στο μείγμα. Συμπερασματικά, για εφαρμογές σε ζώα/εκτροφές, χρησιμοποιούμε λεπτόκοκκη τροφίμου διατομική γη (αδιύλιστη, μη θερμικά κατεργασμένη) με μορφή εξαιρετικά λεπτής σκόνης [2] [12] [20 micro πούδρα — 20kg σακί]

Πλήρης Τεχνική Αναφορά – Χρήση, Δόσεις & Μελέτες

Σε αυτή την ενότητα παρουσιάζονται αναλυτικά οι τρόποι εφαρμογής της διατομικής γης στην κτηνοτροφία/πτηνοτροφία, οι προτεινόμενες δοσολογίες και τα διαθέσιμα επιστημονικά ευρήματα (μελέτες, διατριβές) σχετικά με την αποτελεσματικότητά της.

Ψεκασμός με Εναιώρημα σε Νερό (Υγρή εφαρμογή)

Κοκκομετρία & διαλυτότητα

Η διατομική γη δεν διαλύεται στο νερό – χρησιμοποιείται ως εναιώρημα λεπτών σωματιδίων. Για να ψεκαστεί αποτελεσματικά, απαιτείται πολύ ψιλή σκόνη τουλάχιστον 20 μικρών (ώστε να μένει αιωρούμενη) και συνεχή ανάδευση του διαλύματος, διότι τα σωματίδια καθιζάνουν γρήγορα. [13] Η εμπειρία έχει δείξει πως αν χρησιμοποιηθεί χονδρόκοκκος διατομίτης, το εναιώρημα “κάθεται” και βουλώνει τα μπεκ του ψεκαστήρα – όπως αναφέρετε, συνέβη με προϊόν άλλης εταιρείας. Συνεπώς, η σωστή κοκκομετρία (λεπτόκοκκη πούδρα <20μm) και η συνεχής ανάδευση είναι κρίσιμα για ψεκασμό χωρίς προβλήματα.

Δοσολογία – Συγκέντρωση εναιωρήματος

Συνιστώνται σχετικά χαμηλές έως μέτριες συγκεντρώσεις σκόνης στο νερό, ανάλογα με τον εξοπλισμό ψεκασμού:

• Μια ήπια δοσολογία είναι ~0,5% w/v (βάρος/όγκο), δηλ. περίπου 1 κουταλιά της σούπας διατομική γη ανά 1 λίτρο νερού. Αυτή η αναλογία χρησιμοποιείται π.χ. για ψεκασμό αυλών κατά ψύλλων.
• Για ευρύτερες εφαρμογές σε αγρούς/δέντρα, έχουν χρησιμοποιηθεί ισχυρότερα μείγματα π.χ. 60 g σκόνης ανά 1 λίτρο νερού (~6% w/v) α οποία απαιτούν πιο επαγγελματικούς ψεκαστήρες.
• Μια ικανοποιητική δοσολογία είναι το 4% κατά βάρος/όγκου νερού, δηλαδη 40 γραμμάρια σκόνης στο λίτρο

Ξεκινήστε δοκιμαστικά με χαμηλότερη συγκέντρωση (0,5–1%) και προσαρμόστε ανάλογα με τις ανάγκες και τον εξοπλισμό. Να θυμάστε ότι περισσότερο συμπυκνωμένο εναιώρημα αυξάνει τον κίνδυνο φραγής των ακροφυσίων, ειδικά σε κοινούς ψεκαστήρες – γι’ αυτό οι πιο αραιές αναλογίες είναι ασφαλέστερες για αρχή. Μπορεί επίσης να προστεθεί μικρή ποσότητα ήπιου σαπουνιού ή υγρού πιάτων στο μείγμα ως επιφανειοδραστικός παράγοντας, ώστε να διασπείρονται καλύτερα τα σωματίδια και να μην συσσωματώνονται (βοηθά στην ομοιογένεια του ψεκάσματος).

Εφαρμογή με ψεκασμό – πλεονεκτήματα

Η υγρή εφαρμογή βοηθά στην ομοιόμορφη κατανομή της διατομικής γης σε επιφάνειες ή πάνω στο σώμα των ζώων, αποφεύγοντας τη σκόνη κατά την εφαρμογή. Ωστόσο, σημειώστε ότι δεν δρα όταν είναι βρεγμένη. Αφού ψεκαστεί το εναιώρημα και καλύψει τις επιθυμητές επιφάνειες, πρέπει να στεγνώσει για να αρχίσει η εντομοκτόνος δράση του λεπτού υπολείμματος σκόνης. Ουσιαστικά, το νερό λειτουργεί ως φορέας: μεταφέρει τη σκόνη και όταν εξατμιστεί, μένει ένα λεπτό στρώμα διατομικής γης προσκολλημένο. Επομένως, μετά τον ψεκασμό, αφήστε την περιοχή/ζώο να στεγνώσει καλά – η διατομική σκόνη που θα εναποτεθεί θα σκοτώνει τα παράσιτα με τα οποία θα έρθει σε επαφή.

Για να ψεκάσετε πάνω σε ζώα: είναι εφικτό, αν και συνήθως εφαρμόζεται ως ξηρή σκόνη (βλ. επόμενη ενότητα). Με τον ψεκασμό, φροντίστε να βρέξετε ομοιόμορφα το τρίχωμα/φτέρωμα του ζώου. Καθώς στεγνώνει, η λεπτή σκόνη διασπείρεται στη τρίχα. Προσοχή να μην καταπιούν ή εισπνεύσουν μεγάλες ποσότητες κατά τον ψεκασμό – εφαρμόστε σε καλά αεριζόμενο χώρο και αποφύγετε την περιοχή του κεφαλιού (μάτια, ρουθούνια). Μετά το στέγνωμα, μπορείτε να βουρτσίσετε ελαφρά το τρίχωμα ώστε να απομακρυνθεί η περίσσεια σκόνη.

Συνοπτικά tips για ψεκασμό

• Χρησιμοποιείτε λεπτόκοκκη διατομική γη 20 μικρών.
• Αναδεύετε συνεχώς ή συχνά το δοχείο ψεκασμού (τα σωματίδια καθιζάνουν γρήγορα)
• Εφαρμόζετε σε ξηρές συνθήκες και αφήστε χρόνο να στεγνώσει η επιφάνεια μετά τον ψεκασμό (η υγρασία μειώνει δραστικά την αποτελεσματικότητα) Π.χ. επιλέξτε μια μέρα χωρίς βροχή/υψηλή υγρασία, ψεκάστε νωρίς το απόγευμα ώστε να στεγνώσει πριν πέσει δροσιά.
• Προστατεύετε τον εαυτό σας (μάσκα, γυαλιά) και απομακρύνετε τα ζώα από κλειστούς χώρους μέχρι να καθιζάνει η σκόνη, για να μην την εισπνεύσουν όσο είναι αιωρούμενη.
• Επαναλάβετε την εφαρμογή ανά τακτά διαστήματα, γιατί η σκόνη μπορεί να απομακρυνθεί με τον αέρα, το νερό ή από την κίνηση των ζώων. Συνήθως, επαναληπτικός ψεκασμός 1 φορά την εβδομάδα για ~4 εβδομάδες βοηθά στη σταδιακή μείωση πληθυσμών (λόγω και νέων γενεών παρασίτων που εκκολάπτονται)

Ξηρή Εφαρμογή – Σκόνη σε Ζώα & Χώρους (Εξωτερική χρήση)

Η συνηθέστερη πρακτική χρήσης της διατομικής γης κατά των εξωπαρασίτων είναι η άμεση επάλειψη/σκόνισμα της ξηρής σκόνης πάνω στα ζώα και στο περιβάλλον τους. Η ξηρή σκόνη δρα αμέσως μόλις έρθει σε επαφή με τα παράσιτα (δεν μεσολαβεί χρόνος στεγνώματος)

Εφαρμογή σε ζώα (γούνινα/φτερωτά)

Η διατομική γη μπορεί να χρησιμοποιηθεί απευθείας στο τρίχωμα ή φτέρωμα για την αντιμετώπιση ψύλλων, τσιμπουριών (κροτώνων), ψειρών, ακάρεων και άλλων εκτοπαρασίτων. Χρησιμοποιείται παρόμοια με τις παλιές “ψειρόσκονες”. Για παράδειγμα: πασπαλίζουμε ελαφρά τη σκόνη κατά μήκος της ράχης του ζώου και τρίβουμε ή βουρτσίζουμε απαλά ώστε να διεισδύσει μέχρι το δέρμα. Φοράμε γάντια/μάσκα και αποφεύγουμε την περιοχή του προσώπου του ζώου. Σε ζώα με τρίχωμα (σκύλοι, γάτες, βοοειδή, αιγοπρόβατα κλπ.), η σκόνη δουλεύεται με τα δάχτυλα/βούρτσα στη γούνα. Σε πουλερικά, μπορεί να εφαρμοστεί κάτω από τα φτερά, γύρω από τον πρωκτό και στο στέρνο, ή να αφεθεί ένα δοχείο/λεκάνη με λεπτή σκόνη για ξηρό λούτρο ώστε να κάνουν dust-bath μόνες τους (τα πουλιά έχουν ένστικτο να κυλιούνται σε σκόνη για απαλλαγή από παράσιτα).

Ένα τυπικό πρόγραμμα πρόληψης

επαναλαμβάνουμε το πούδραρισμα μία φορά το μήνα ή ανά 2-3 εβδομάδες κατά την περίοδο υψηλού κινδύνου, ώστε να θανατώνονται οι νεοεμφανιζόμενοι ψύλλοι/τσιμπούρια κ.ο.κ. Ειδικά για τσιμπούρια, συνίσταται μετά το γενικό πούδραρισμα, να ελέγχουμε για προσκολλημένα τσιμπούρια και να τα πουδράρουμε τοπικά πολύ καλά (άμεση επαφή της σκόνης με το παράσιτο).

Κλινικές αναφορές δείχνουν σημαντική αποτελεσματικότητα: προϊόν διατομικής γης καταχωρισμένο ως εντομοκτόνο (DEsect) είναι εγκεκριμένο από την EPA για απευθείας χρήση σε ζώα (κτηνοτροφικά, πτηνοτροφικά, κατοικίδια) και αναφέρεται ότι ελέγχει ψύλλους, ακάρεα, τσιμπούρια, ψείρες και άλλα παράσιτα με ασφάλεια. Δεν απαιτείται καραντίνα των ζώων (μηδενική αναμονή) διότι δεν είναι χημικό.

Εφαρμογή στο περιβάλλον – χώρους & στρωμνή

Η διατομική γη μπορεί (και συνιστάται) να χρησιμοποιείται και στο περιβάλλον των ζώων για ευρύτερο έλεγχο παρασίτων. Ενδεικτικά:

Σε στρωμνές, κλουβιά και δάπεδα σταβλικών εγκαταστάσεων

Πασπαλίζουμε ένα λεπτό ομοιόμορφο στρώμα σκόνης πάνω στη στρωμνή (άχυρο, πριονίδι κλπ) ή σε ρωγμές δαπέδων/τοίχων, στις γωνίες και γενικά όπου μπορεί να φωλιάζουν αυγά/προνύμφες παρασίτων. Για παράδειγμα, σε κοτέτσια πασπαλίζεται στις φωλιές, στις σχισμές όπου κρύβονται τα κόκκινα ακάρεα των πτηνών, καθώς και επάνω/μέσα στην ξηρή στρωμνή. Στους στάβλους, μπορεί να γίνει εππάσπαση (σκόνισμα) του δαπέδου πριν στρωθεί φρέσκο άχυρο, καθώς και επιφανειακά πάνω στο άχυρο περιοδικά. Στόχος: να θανατώνονται όχι μόνο τα ενήλικα παράσιτα που κινούνται εκεί, αλλά και τα προνυμφικά στάδια τους (αυγά, προνύμφες, νύμφες) που συχνά βρίσκονται στη στρωμνή ή στις ρωγμές του χώρου.

Με αυτή την πρακτική, μελέτες έχουν δείξει μείωση πληθυσμών παρασίτων στο περιβάλλον: Π.χ. σε φωλιές πουλιών, η εφαρμογή διατομικής γης μείωσε σημαντικά τις προνύμφες μυγών (οικογένειας blowfly) και τους ψύλλους των πτηνών που ζούσαν εκεί. Οι ψύλλοι μάλιστα φάνηκαν πιο ευάλωτοι (πιθανόν λόγω μικρότερου μεγέθους σώματος που αφυδατώνεται γρηγορότερα). Αντίστοιχα, σε πειράματα πτηνοτροφείων διαπιστώθηκε ότι η διατομική γη μπορεί να συγκρατήσει τις προσβολές από το κόκκινο ακάρεο των ορνίθων (Dermanyssus gallinae) – αποτελεί μάλιστα από τις πιο διαδεδομένες βιολογικές μεθόδους ελέγχου του ακάρεος στην Ευρώπη. Τα ακάρεα που έρχονται σε επαφή με τη σκόνη πεθαίνουν από αφυδάτωση, παρότι μπορεί να χρειαστεί μεγαλύτερη δόση ή επαναληπτικές εφαρμογές (έχει παρατηρηθεί ότι διαφορετικοί τύποι διατομίτη έχουν διαφορετική αποτελεσματικότητα στα ακάρεα, οπότε χρειάζεται η βέλτιστη ποιότητα). Επίσης, νεότερες έρευνες επιβεβαιώνουν καταστολή και άλλων εκτοπαρασίτων: π.χ. σε όρνιθες, η παρουσία διατομικής γης στον χώρο μειώνει σημαντικά τους ακάρεους Northern Fowl Mite και τις ψείρες σώματος των ορνίθων. [5]

Στην κόπρο και στα παράσιτα αυτής

Ένα ιδιαίτερο ερώτημα είναι η επίδραση στη σκώληκα/προνύμφες ενδοπαρασίτων που αποβάλλονται με τα κόπρανα (π.χ. αυγά γεωσκωλήκων, προνύμφες νηματωδών ή κοκκιδίων σε στρωμνή/κοπροσωρό). Δεδομένου ότι η διατομική γη δρα μηχανικά με αποξήρανση, μπορεί έμμεσα να μειώσει τη βιωσιμότητα τέτοιων σταδίων στο περιβάλλον: κρατά πιο ξηρή τη στρωμνή και την κοπριά (λόγω απορροφητικότητας), γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη πολλών παρασίτων που χρειάζονται υγρασία. Δεν υπάρχουν πολλές συγκεκριμένες μελέτες πάνω σε αυγά σκωλήκων στη στρωμνή, όμως είναι λογικό ότι μια ξηρότερη στρωμνή με διατομίτη θα μειώνει τις πιθανότητες εκκόλαψης/εξελίξης τους. Επιπλέον, αν η σκόνη έρθει σε απευθείας επαφή με προνύμφες παρασίτων, μπορεί να προκαλέσει μικροτραυματισμούς στο περίβλημά τους (οι νηματώδεις έχουν επιδερμίδα που μπορεί να υποστεί εκδορές από πυρίτιο). Εργαστηριακά, έχει δειχθεί ότι η διατομική γη μπορεί να αναστείλει την κινητικότητα μολυσματικών προνυμφών νηματωδών: σε in vitro δοκιμές, συγκέντρωση ~1 mg/mL προκάλεσε ~67% παρεμπόδιση στη μετανάστευση προνυμφών βόειου νηματώδους (Oesophagostomum) εντός 24 ωρών. Αυτό υποδηλώνει ότι πράγματι οι διατομικοί κόκκοι βλάπτουν το προστατευτικό περίβλημα των προνυμφών και μειώνουν την κινητικότητα/επιβίωσή τους. Συνολικά, ενώ χρειάζεται περισσότερη έρευνα, η χρήση διατομικής γης στη στρωμνή/περιβάλλον θεωρείται ότι συμβάλλει στη μείωση της “ανακύκλωσης” των παρασίτων (τόσο εξωπαράσιτων όσο και ενδοπαρασίτων) στους χώρους εκτροφής, ενισχύοντας τη βιοασφάλεια. [14][1][2][5]

Χορήγηση στη Διατροφή – Ενδοπαράσιτα & Παραγωγικότητα

Ένας εξαιρετικά σημαντικός τομέας εφαρμογής είναι η πρόσμιξη διατομικής γης στο σιτηρέσιο των ζώων (πρόσθετο ζωοτροφών). Η πρακτική αυτή απευθύνεται κυρίως στην καταπολέμηση ενδοπαρασίτων (εσωτερικών σκωλήκων, κοκκιδίων κ.ά.) με φυσικό τρόπο, αλλά και στη βελτίωση της υγείας και της απόδοσης των ζώων. Πράγματι, η τροφίμου διατομική γη έχει πολλαπλές ιδιότητες: εκτός από πιθανό φυσικό ανθελμινθικό, δρα ως βοηθητικό πέψης/πρόσθετο ιχνοστοιχείων (περιέχει ~15 ευεργετικά ιχνοστοιχεία) δεσμευτικό μυκοτοξινών και αντισυσσωματικό των ζωοτροφών (κρατά τις τροφές στεγνές εμποδίζοντας την ανάπτυξη μούχλας). Όλα αυτά μπορούν να ωφελήσουν την παραγωγικότητα. [6][14]

Δοσολογία στη ζωοτροφή

Συνήθως συνιστάται η αναμειξη ≈2% κ.β. διατομικής γης στην ξηρά τροφή των μηρυκαστικών και άλλων ζώων. Πρακτικά, αυτό σημαίνει 20 kg διατομίτη ανά τόνο ζωοτροφής, ή 20 g ανά κιλό μίγματος. Σε επίπεδο καθημερινής μερίδας, π.χ. μια αγελάδα καταναλώνει 10 kg συμπύκνωμα – θα λάβει ~200 g διατομικής γης ημερησίως. Για απλούστευση, πολλοί κτηνοτρόφοι αναμειγνύουν π.χ. 1 σακί (20 kg) διατομίτη σε 1 τόνο τροφής. Για πουλερικά και χοίρους έχουν δοκιμαστεί παρόμοια ποσοστά (1,5–2%), ενώ για μικρά ζώα (κουνέλια, κατοικίδια) συχνά δίνεται ~1% του σιτηρεσίου. Σημείωση: Είναι αδρανές υλικό, οπότε αυτές οι ποσότητες δεν επηρεάζουν αρνητικά τη σύσταση της τροφής ή τη γεύση της (τα περισσότερα ζώα δεν την αντιλαμβάνονται καν, ή κάποιοι λένε ότι τα βοοειδή την αναζητούν λόγω των ιχνοστοιχείων). Μάλιστα αναφέρεται περίπτωση όπου νεαρές δαμαλίδες που λάμβαναν ελεύθερα διατομίτη ~0,45 kg/εβδομάδα η κάθε μία, όταν διακόπηκε για λίγες μέρες, αναζητούσαν μανιωδώς τη σκόνη μόλις ξαναδιατέθηκε – δείγμα ότι την θεωρούσαν ωφέλιμη/αναγκαία. Σε όλα τα πειράματα, η ασφάλεια ήταν πολύ καλή: ακόμα και σε μεγάλες προσλήψεις δεν παρατηρήθηκαν παρενέργειες ή κατάλοιπα – τα ζώα παρέμειναν υγιή.

Φυσικό ανθελμινθικό – έλεγχος ενδοπαρασίτων

Υπάρχουν αρκετές μελέτες (κυρίως σε μηρυκαστικά, αλλά και πτηνά) που εξετάζουν αν η κατανάλωση διατομικής γης μειώνει τα εντερικά παράσιτα. Τα αποτελέσματα μέχρι σήμερα είναι μικτά – ορισμένες έρευνες δείχνουν σαφές όφελος, ενώ άλλες όχι σημαντική διαφορά. Συνοπτικά ευρήματα:

• Ερευνητές στο Πακιστάν (Hussain & Usmani) ανέφεραν πρώτοι ότι η προσθήκη ~2% διατομίτη στη διατροφή βοοειδών και προβάτων είχε θετικά αποτελέσματα στην καταστροφή εσωτερικών παρασίτων, αυξάνοντας παράλληλα την παραγωγικότητα και κερδοφορία των κτηνοτροφικών μονάδων. Αυτό οδήγησε οργανισμούς βιολογικής εκτροφής (π.χ. στις ΗΠΑ) να συστήνουν τον διατομίτη ως εναλλακτικό των χημικών ανθελμινθικών. [1]
• Μελέτη σε πρόβατα (Deutschlander 2003) όπου χορηγήθηκε συνδυασμός διατομίτη + ορυκτό συμπλήρωμα (1:1) για 3 μήνες χωρίς άλλα ανθελμινθικά, έδειξε μείωση της προσβολής από Haemonchus (γαστρεντερικό νηματώδη) στις προβατίνες σε σχέση με ομάδα ελέγχου. [5] Επίσης, τα αρνιά που έτρωγαν 2% διατομίτη εμφάνισαν ταχύτερη αύξηση βάρους, καθαρότερη ουρά (λιγότερη διάρροια) και γενικά καλύτερη θρεπτική κατάσταση και γυαλιστερότερο μαλλί. [5] Οι ίδιες δοκιμές σε δαμαλίδες έδειξαν ότι ζώα ~250 kg που βοσκούσαν και είχαν ελεύθερη πρόσβαση σε διατομίτη δεν παρουσίασαν κανένα έντομο φορτίο από σκώληκες κατά τη θερινή περίοδο (σε αντίθεση με την ομάδα χωρίς διατομίτη). [5] Τα ζώα αυτά είχαν και οικονομικό όφελος ~$1,5/κεφαλή σε εξοικονόμηση ανθελμινθικών φαρμάκων. [5]
• Μελέτη σε κατσίκες (Fernandez et al. 1998) με επίπεδα διατομίτη ~0,18%, 0,35%, 0,53% της τροφής έδειξε δοσοεξαρτώμενη βελτίωση: Οι αίγες με περισσότερο διατομίτη είχαν σημαντικά μεγαλύτερη μέση ημερήσια αύξηση βάρους και μείωση στον αριθμό αυγών σκωλήκων στα κόπρανα. Παρόμοια, άλλες δύο εργασίες (Bennett βλ. ref 4; McLean et al. 2005) παρατήρησαν ότι η διατομική γη βελτίωσε σημαντικά τον ρυθμό ανάπτυξης, την μετατρεψιμότητα τροφής και μείωσε το παράσιτοφορτίο των ζώων που μελετούσαν. Ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι για βέλτιστα αποτελέσματα πρέπει να δίνεται συνεχόμενα για μεγάλο διάστημα, ώστε σταδιακά να τραυματίζει και να σκοτώνει τους σκώληκες (υπέθεσαν ότι τα λειαντικά σωματίδια χαράσσουν το έξω περίβλημα των νηματωδών μέσα στο πεπτικό). Αντίστοιχα, πείραμα σε μερίνος πρόβατα (Ahmed et al. 2013) με 2% διατομίτη πέτυχε ~61% αποτελεσματικότητα εναντίον νηματωδών (μέτρηση με μείωση αυγών στα κόπρανα), αν και η αποτελεσματικότητα διαφοροποιήθηκε ανά χρονική περίοδο. [6]

Επομένως, ενώ υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες και μελέτες που στηρίζουν τη χρήση της διατομικής γης ως φυσικού ανθελμινθικού, η επιστημονική βιβλιογραφία δεν είναι πλήρως ομόφωνη. Οι περισσότερες θετικές αναφορές προέρχονται από συνθήκες βιολογικών εκτροφών όπου δεν χρησιμοποιούνται άλλα φάρμακα, και παρατηρούνται βελτιώσεις στην υγεία μακροπρόθεσμα. Αντίθετα, σε συνθήκες έντονης πρόκλησης μπορεί να μην αρκεί μόνη της για απόλυτο έλεγχο όλων των παρασίτων. Πάντως, δεδομένης της ασφάλειας και του χαμηλού κόστους της, πολλοί εκτροφείς την εντάσσουν ως *συμπληρωματικό μέτρο διαχείρισης παρασίτων (Integrated Parasite Management), μειώνοντας την ανάγκη για συχνά χημικά ανθελμινθικά.

Βελτίωση παραγωγικότητας & υγείας

Ανεξάρτητα από την άμεση ανθελμινθική δράση, η παρουσία διατομικής γης στη διατροφή φαίνεται να έχει και γενικότερα οφέλη στην απόδοση. Όπως αναφέρθηκε, σε διάφορες δοκιμές σημειώθηκαν:

• Μεγαλύτερη αύξηση σωματικού βάρους και καλύτερη μετατρεψιμότητα τροφής (δηλ. τα ζώα πήραν περισσότερο βάρος με την ίδια ποσότητα τροφής)
• Καλύτερη γενική κατάσταση σώματος: λαμπερό τρίχωμα/μαλλί, καθαρότερα κόπρανα (λιγότερες διάρροιες), μειωμένες οσμές κόπρου. Ειδικά η μείωση της δυσοσμίας οφείλεται στην απορροφητικότητα – ο διατομίτης στεγνώνει την κόπρο και δεσμεύει αμμωνία, βελτιώνοντας έτσι το περιβάλλον υγιεινής.
• Μείωση νοσηρότητας: τα ζώα με λιγότερα παράσιτα είναι υγιέστερα, κάτι που μεταφράζεται σε λιγότερα περιστατικά ασθενειών και καλύτερους δείκτες (π.χ. στις προαναφερθείσες μελέτες, τα αρνιά είχαν λιγότερες ενδείξεις αιματολογικών διαταραχών από Haemonchus, οι δαμαλίδες δεν εμφάνισαν “three-day sickness” παρά την έκθεση σε σκνίπες κ.ο.κ.). Μια ανεπίσημη αναφορά από Αυστραλία σημειώνει ότι βοοειδή σε βοσκή, που λάμβαναν διατομική γη μέσω ειδικής “σκόνης-κουνουπιέρας” (backrub, βλέπε παρακάτω), έδειξαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε ασθένειες όπως ο πυρετός των 3 ημερών (Bovine Ephemeral Fever) που μεταδίδονται από έντομα.
• Αύξηση παραγωγικότητας σε πτηνά: Αν και ρωτήσατε κυρίως για μηρυκαστικά, αξίζει να σημειωθεί ότι σε μελέτες σε όρνιθες ωοπαραγωγής η διατροφική συμπλήρωση με διατομική γη πιθανώς αυξάνει την παραγωγή αυγών και βελτιώνει τον δείκτη μετατρεψιμότητας τροφής. Παλαιότερες αναφορές (Eshleman 1966) και νεότερες δοκιμές έδειξαν τάση για περισσότερα και μεγαλύτερα αυγά με DE στη διατροφή. Μία μελέτη κατέληξε ότι η προσθήκη DE βοήθησε στον έλεγχο των εσωτερικών παρασίτων και αύξησε την παραγωγή σε οργανικά εκτρεφόμενες όρνιθες. [15] Άλλη έρευνα σε νεοσσούς ωοπαραγωγής έδειξε βελτίωση στην ανάπτυξη και την οστική πυκνότητα με χρήση DE, λόγω παροχής ιχνοστοιχείων πυριτίου. [16]

Συνολικά, τα στατιστικά στοιχεία από διάφορες μελέτες υποδηλώνουν ότι η χρήση διατομικής γης στο σιτηρέσιο μπορεί να προσφέρει αύξηση παραγωγικότητας και μείωση νοσηρότητας, ιδιαίτερα σε συστήματα βιολογικής εκτροφής. Βεβαίως, τα αποτελέσματα μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το είδος ζώου, το παράσιτο, τις συνθήκες εκτροφής και τη διάρκεια χορήγησης.

Εφαρμογές σε Όλα τα Ζώα (Κτηνοτροφία & Πτηνοτροφία)

Σε αυτή την ενότητα συνοψίζονται οι εφαρμογές της διατομικής γης ανά κατηγορία ζώων εκτροφής, λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω γενικά στοιχεία. Θα δείτε ότι οι αρχές είναι παρόμοιες, με προσαρμογές στις ανάγκες κάθε είδους.

Μηρυκαστικά (Βοοειδή, Πρόβατα, Αίγες)

Εξωτερικά παράσιτα

Στα βοοειδή και στα αιγοπρόβατα, η διατομική γη χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο για ψύλλους, κρότωνες (τσιμπούρια), μύγες που τσιμπούν (όπως το Hypoderma, η μύγα των κεράτων ή “buffalo fly”) και ψείρες. Εφαρμόζεται με άμεσο σκόνισμα πάνω στο ζώο ή με αυτο-εφαρμογή. Μια πρακτική σε βοσκότοπους είναι η χρήση “dust bag/backrub”: Πρόκειται για σακούλες ή κουρέλια εμποτισμένα με διατομική γη (μερικές φορές αναμεμειγμένη με λίγο λάδι ή/και άλας) που κρεμιούνται ώστε τα βοοειδή να τα τρίβονται. Κάθε φορά που μια αγελάδα περνάει και ξύνεται πάνω στη σακούλα, μια μικρή ποσότητα λεπτής σκόνης διασπείρεται στο τρίχωμά της από το κεφάλι ως την ουρά.. Αυτή η μέθοδος θεωρείται πρώτης γραμμής άμυνας έναντι των δαγκωτικών εντόμων στα βοοειδή, συμπεριλαμβανομένων των βοομυγών (buffalo flies), κουνουπιών και σκνιπών, που προκαλούν δερματίτιδες και μεταδίδουν νοσήματα (όπως πυρετό 3 ημερών). Η διατομική σκόνη πάνω στο ζώο απορροφά το λίπος και την υγρασία από το τρίχωμα/δέρμα, καθιστώντας το ένα αφιλόξενο περιβάλλον για τις μύγες – έτσι τις απωθεί φυσικά Με τακτική χρήση, παρατηρείται μείωση στα τσιμπήματα και στις πληγές από έντομα. Επίσης, σε στάβλους μπορεί να πασπαλίζεται στη στρωμνή των μοσχαριών ή στα σημεία που κάθονται οι αγελάδες, για να σκοτώνει προνύμφες μυγών της κοπριάς (σταβλόμυγες) και ψύλλους που ίσως υπάρχουν. [14]

Για πρόβατα και κατσίκες, η εξωτερική χρήση στοχεύει κυρίως ψύλλους, ψείρες, κρότωνες και ακάρεα ψώρας. Μπορεί να εφαρμοστεί πριν και μετά το κούρεμα για έλεγχο ψύλλων/ψειρών. Επίσης, στην στρωμνή των αρνιών η προσθήκη διατομίτη ενδείκνυται για να μειώσει τις προνύμφες μυγών (μειώνει το φαινόμενο fly strike σε προβάτα, καθώς κρατά πιο στεγνή την ουρά και την περιοχή της κοπριάς).

Εσωτερικά παράσιτα & διατροφή

Όπως αναλυτικά αναφέρθηκε, η χορήγηση ~2% διατομικής γης στο ημερήσιο σιτηρέσιο των μηρυκαστικών είναι μια δημοφιλής πρακτική σε βιολογικούς κτηνοτρόφους. Στόχος είναι ο φυσικός αποπαρασιτισμός (γαστρεντερικά σκουλήκια) και η ενίσχυση της απόδοσης. Στα βοοειδή γαλακτοπαραγωγής και πάχυνσης, πολλοί αναφέρουν καλύτερη όρεξη, μικρότερη εμφάνιση σκουληκιών στα κόπρανα και καλύτερη μετατρεψιμότητα τροφής. Στα πρόβατα/κατσίκια, η τακτική ανάμειξη διατομίτη έχει συσχετιστεί με χαμηλότερα επιπεδά επιμόλυνσης από Haemonchus και άλλα νηματώδη (μειωμένα αυγά EPG) με αποτέλεσμα πιο υγιή κοπάδια. Είναι σημαντικό να τονιστεί πως η διατομική γη δεν αντικαθιστά πλήρως ένα χημικό ανθελμινθικό σε περίπτωση βαριάς προσβολής, αλλά λειτουργεί προληπτικά και κατασταλτικά, μειώνοντας το παράσιτοφορτίο σε βάθος χρόνου. Έτσι, μπορεί να επιμηκυνθεί το διάστημα μεταξύ συμβατικών απολυμάνσεων. Επιπλέον, παρέχει τα οφέλη των ιχνοστοιχείων (πυρίτιο, ασβέστιο, μαγνήσιο κ.ά.) που βελτιώνουν την ανθεκτικότητα των ζώων (δυνατότερα πόδια, καλύτερη ποιότητα μαλλιού κλπ). [14]

Παραγωγικότητα

Σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, δεν υπάρχουν πολλές τεκμηριωμένες μετρήσεις αύξησης γαλάκτωσης από τη χρήση διατομίτη. Όμως έμμεσα, υγιέστερες αγελάδες (με λιγότερα παράσιτα και καλύτερη πέψη) δίνουν πιο σταθερή απόδοση γάλακτος. Σε ζώα πάχυνσης (μοσχάρια), αναφέρθηκε έως και ~10% καλύτερος ημερήσιος ρυθμός αύξησης βάρους με συμπλήρωμα διατομίτη. Για πρόβατα, υπήρξαν αναφορές για βελτίωση του ρυθμού ανάπτυξης των αρνιών και μείωση θνησιμότητας νεαρών (πιθανώς λόγω λιγότερης αναιμίας από σκώληκες και λιγότερων διαρροιών). Συνολικά, η διατομική γη θεωρείται ένα φτηνό μέτρο ενίσχυσης υγείας: συμβάλλει σε καλύτερο λόγο μετατρεψιμότητας τροφής, με αποτέλεσμα οικονομικό όφελος (υπάρχει αναφορά εξοικονόμησης $1.5 ανά προβατίνα ή δαμαλίδα από μειωμένα φάρμακα). [6]

Χοίροι

Στους χοίρους, η χρήση της διατομικής γης μοιάζει με των μηρυκαστικών: προσθήκη στη ζωοτροφή και εξωτερική εφαρμογή για παράσιτα.

Ενδοπαράσιτα

Στόχος είναι ο έλεγχος ασκαρίδων, τριχουριδών και άλλων σκουληκιών στο έντερο. Αν και λιγότερο μελετημένο στα χοιρινά, αγροτικές πρακτικές προτείνουν 1-2% διατομίτη στο μείγμα πάχυνσης. Υπάρχουν εμπειρικές αναφορές για μείωση των αυγών Ascaris στα κόπρανα και για πιο σφιχτή κοπριά (λιγότερο υδαρή) που σημαίνει καλύτερη πεπτική υγεία. Επίσης, η κόπρος με διατομίτη μυρίζει λιγότερο, κάτι πολύ χρήσιμο στις χοιροτροφικές μονάδες – η σκόνη δεσμεύει την υγρασία και την αμμωνία, άρα βελτιώνει την ατμόσφαιρα των χοιροστασίων.

Εξωπαράσιτα στους χοίρους

Οι χοίροι μπορεί να υποφέρουν από ψείρες (Haematopinus suis) και ακάρεα ψώρας (Sarcoptes scabiei), καθώς και περιστασιακά από ψύλλους (ιδίως αν συνυπάρχουν κατοικίδια) ή τσιμπούρια σε υπαίθρια εκτροφή. Η διατομική γη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτικό της αλειφατικής πίσσας ή άλλων σκευασμάτων: πασπάλισμα της σκόνης στο δέρμα των χοίρων (ιδιαίτερα πίσω από τα αυτιά, στις πτυχές, και κατά μήκος της ράχης) βοηθά να ελεγχθούν οι ψείρες και τα ακάρεα. Οι χοίροι συχνά λατρεύουν τα “λουτρά σκόνης” όπως και τα άλλα ζώα – μπορεί να αφεθεί διατομίτης σε στεγνή γούρνα για να κυλιστούν. Σε χοίρους οικόσιτους (που έχουν πρόσβαση σε χώμα), το ανάμεικτο της διατομικής γης με το χώμα του “λουτρού λάσπης” τους (wallow) μπορεί να προσφέρει επιπλέον προστασία όταν στεγνώνει πάνω τους μετά το παιχνίδι τους στη λάσπη.

Παράσιτα κόπρου

Ένα όφελος είναι ότι η ανάμιξη διατομικής γης στην διατροφή των χοίρων σημαίνει πως περνά αρκετή ποσότητα στα κόπρανα. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των προνυμφών μυγών που αναπτύσσονται σε αυτά, άρα λιγότερες μύγες στο χοιροστάσιο. Επίσης, ίσως επηρεάσει τα αυγά σκουληκιών στη κοπριά, αν και αυτό δεν είναι βέβαιο.

Παραγωγικές επιδράσεις

Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες μετρήσεις για αύξηση βάρους στους χοίρους, αλλά θεωρητικά αν κρατά υγιέστερο το έντερο (λιγότερα σκουλήκια), οι χοίροι μεγαλώνουν ταχύτερα. Ορισμένοι χοιροτρόφοι έχουν παρατηρήσει καλύτερη όρεξη και γυαλάδα στο τρίχωμα με διατομίτη. Το πυρίτιο ενδεχομένως βοηθά και στην ποιότητα των οστών και των χόνδρων, αν και δεν έχει μελετηθεί εκτενώς στους χοίρους.

Πουλερικά (Όρνιθες, Πέρδικες, Γαλοπούλες κ.λπ.)

Τα πουλερικά αποτελούν ίσως τον πιο δημοφιλή τομέα χρήσης της διατομικής γης, διότι παρέχει μια μη-χημική λύση για πολλά προβλήματα σε κοτέτσια και πτηνοτροφικές μονάδες.

Εξωτερικά παράσιτα στα πτηνά

Οι κότες και άλλα πτηνά συχνά υποφέρουν από κόκκινα ακάρεα κότας (Dermanyssus), ακάρεα φτερών, ψείρες και ψύλλους (π.χ. το sticktight flea). Η διατομική γη εφαρμόζεται ευρέως ως σκόνη στις φωλιές, στα σημεία που κάνουν σκόνη-μπάνιο οι όρνιθες, καθώς και απευθείας πάνω στο πουλερικό. Dust-bath: Είναι καλή πρακτική να έχετε ένα κιβώτιο με μίγμα ξηρής άμμου και διατομικής γης – οι κότες θα το χρησιμοποιούν για να καθαρίζονται και έτσι αυτο-φαρμακώνονται ενάντια στα ακάρεα/ψείρες. Μελέτες έχουν δείξει ότι τέτοιες πρακτικές μπορούν να συγκρατήσουν σχεδόν πλήρως τις προσβολές από ακάρεα, ειδικά σε συνδυασμό με καλή καθαριότητα. Σε πειραματικό περιβάλλον, όρνιθες που διέθεταν χώμα με διατομίτη για dust bath είχαν πολύ λιγότερα ακάρεα Northern Fowl Mite και ψείρες σώματος σε σχέση με αυτές που δεν είχαν. Επίσης, μειώθηκε το στρες των πουλιών και βελτιώθηκε η κατάσταση του φτέρωμάτος τους.

Ένα πλεονέκτημα είναι ότι η διατομική γη μπορεί να εφαρμοστεί ακόμα και παρουσία των πτηνών (σε αντίθεση με κάποια χημικά που απαιτούν να αφαιρεθούν). Φυσικά, καλό είναι να γίνεται όταν τα πουλιά είναι εκτός κοτέτσιού για λίγο, για να μην σηκώνεται πολλή σκόνη κοντά τους. Μετά από λίγο, μπορούν να επιστρέψουν.

Στρωμνή και περιβάλλοντας χώρος

Στα πτηνοτροφεία (ιδίως κρεατοπαραγωγής ή σε βαθιά στρωμνή), η διατομική γη συχνά αναμιγνύεται στη στρωμνή (π.χ. πριονίδι) κατά την προετοιμασία του θαλάμου. Αυτό βοηθά στον έλεγχο των σκαθαριών των αποθηκών (Alphitobius, που συχνά ζουν στην στρωμνή) και των προνυμφών μυγών. Επιπλέον, κρατά τη στρωμνή ξηρότερη, μειώνοντας την αμμωνία – κάτι ωφέλιμο για την υγεία των πουλερικών. Σε περιπτώσεις εξάρσεων κόκκινου ακάρεος, η σκόνη μπαίνει σε ρωγμές, σε κούρνιες, σε φωλιές, παντού όπου κρύβονται τα ακάρεα τη μέρα. Αυτός ο περιβαλλοντικός έλεγχος είναι κρίσιμος, γιατί τα περισσότερα ακάρεα κρύβονται στο περιβάλλον και βγαίνουν νύχτα να πιούν αίμα από τις κότες. Με συνεχόμενη χρήση, ο πληθυσμός τους καταρρέει, όπως διαπιστώθηκε και ερευνητικά.

Εσωτερική χρήση σε πτηνά

Η διατομική γη μπορεί να δοθεί και μέσω της τροφής στις όρνιθες. Πολλοί πτηνοτρόφοι το κάνουν πρωτίστως για έλεγχο ενδοπαρασίτων (σκουλήκια των πουλερικών, κοκκίδια) και δεύτερον ως συμπλήρωμα ιχνοστοιχείων. Συνήθης δόση ~2% στην τροφή. Υπάρχουν ενδείξεις ότι σε όρνιθες ελευθέρας βοσκής/βιολογικές, η συμπληρωματική διατομική γη μείωσε τα σκουλήκια (μικρότερα φορτία αυγών στα περιττώματα) και βοήθησε στην παραγωγή αυγών. Σε μια μελέτη (Vanit et al., 2018), η προσθήκη 2% διατομίτη σε κότες με βαθιά στρωμνή οδήγησε σε αύξηση του βάρους των αυγών και βελτίωση του κελύφους, πιθανώς λόγω του πρόσθετου πυριτίου και ασβεστίου που προσλαμβανόταν. Ανεπίσημες πηγές (εκτροφείς) επίσης ισχυρίζονται ότι “οι κότες με διατομική γη κάνουν μεγαλύτερα αυγά με περισσότερο ασπράδι– κάτι που χρήζει περαιτέρω έρευνας, αλλά είναι ενθαρρυντικό.

Σημειώνουμε ότι η διατομική γη δεν αντικαθιστά εμβόλια ή φάρμακα για κοκκίδια αν υπάρχει σοβαρή έξαρση, αλλά υπάρχουν μελέτες που τη δοκιμάζουν ως συμπληρωματικό μέτρο κατά της κοκκιδίωσης. Δεδομένου ότι δεν ενοχλεί τα κοτόπουλα και μπορεί να δοθεί άφοβα, θεωρείται χρήσιμο εργαλείο στο συνολικό πρόγραμμα βιοασφάλειας.

Συμπέρασμα για πουλερικά

Με τη διατομική γη, οι πτηνοτρόφοι μπορούν να μειώσουν δραστικά τα εξωτερικά παράσιτα στις κότες τους χωρίς χημικά, να κρατήσουν το περιβάλλον καθαρότερο και ίσως να βελτιώσουν την υγεία εντέρου και παραγωγή. Πράγματι, πολλοί τη θεωρούν αναπόσπαστο κομμάτι της φυσικής πτηνοτροφίας.

Άλλα ζώα εκτροφής / χρήσιμες παρατηρήσεις

Κουνέλια

Και στα κουνέλια (σε μικρές φάρμες ή εκτροφεία) η διατομική γη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τους ψύλλους και τα ακάρεα αυτιών. Επίσης, στο υπόστρωμα του κλουβιού για έλεγχο οσμών και παρασίτων (οι κόνικλοι μπορεί να έχουν παράσιτα κόπρου όπως coccidia – ένα πιο ξηρό υπόστρωμα με διατομίτη βοηθάει να μην πολλαπλασιάζονται). Η δοσολογία στο φαγητό τους είναι μικρή (μια πρέζα στην ταΐστρα, ~1-2% αν φτιάχνετε μίγμα).

Μελισσοκομία

Ενδιαφέρον έχει ότι σε ορισμένες χώρες δοκιμάζεται διατομική γη στις κυψέλες για το σκαθάρι των κυψελών (Aethina tumida) ή για το βαρόα στα πλαίσια παγίδων σκόνης. Όμως προσοχή: η διατομική γη σκοτώνει κάθε έντομο που θα την αγγίξει, οπότε δεν πρέπει να πασπαλιστεί σε μέρη όπου θα έρθουν σε επαφή οι μέλισσες ή άλλοι ωφέλιμοι οργανισμοί. Γενικά, αποφεύγουμε τη διασπορά της σε ανθοφόρα φυτά διότι βλάπτει τις μέλισσες και πεταλούδες. Στις κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις αυτό δεν είναι συνήθως πρόβλημα, αρκεί να μην την αφήνουμε να ταξιδεύει με τον αέρα σε γειτονικές καλλιέργειες.

Συμπέρασμα

Η διατομική γη είναι ένα πολυχρηστικό, φυσικό σκεύασμα που μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βιοασφάλεια των εκτροφών. Λειτουργεί ως επιφανειακό εντομοκτόνο για ένα ευρύ φάσμα εκτοπαρασίτων (ψύλλοι, κρότωνες, ψείρες, ακάρεα, μύγες κ.ά.), ως πρόσθετο τροφής με πιθανά ανθελμινθικά και παραγωγικά οφέλη, και ως βελτιωτικό περιβάλλοντος (μειώνει υγρασία, οσμές, τοξίνες). Ειδικά σε συνδυασμό με άλλες πρακτικές (καθαρισμός, rotation βοσκοτόπων, κομποστοποίηση κοπριάς), μπορεί να ενταχθεί σε ολοκληρωμένα προγράμματα ελέγχου παρασίτων στις εκτροφές, μειώνοντας την ανάγκη για χημικά φάρμακα και ενισχύοντας την υγεία των ζώων με φυσικό τρόπο. Τα επιστημονικά δεδομένα υποστηρίζουν πολλές από αυτές τις χρήσεις, αν και τονίζουν την ανάγκη για συνεχή/μακροπρόθεσμη εφαρμογή για βέλτιστα αποτελέσματα. Σε κάθε περίπτωση, η εμπειρία των κτηνοτρόφων παγκοσμίως συνάδει ότι η σωστή χρήση της διατομικής γης είναι ένα ασφαλές, οικονομικό και αποτελεσματικό εργαλείο στη φαρέτρα της κτηνοτροφικής πρακτικής.[7][8]

Πηγές:

1. Hussain, H.U. & Usmani, R.H. Livestock of Pakistan (2006) – (Αναφορά για πρώτες εφαρμογές διατομίτη ως ανθελμινθικό). mdpi.com
2. Diatomaceous earth en.wikipedia.org
3. Διάφορες διαδικτυακές πηγές (Lawnstarter, Progressive Planet, DE Direct) με πρακτικές οδηγίες και μικροσκοπικές εικόνες lawnstarter.com progressiveplanet.com.
4. Koster, H. Diatomite in Animal Feeds (2013) – (Ανασκόπηση χρήσεων διατομικής γης σε ζωοτροφές, 2% ποσοστό) mdpi.com
5. Ikusika, O.O. et al. Fossil Shell Flour in Livestock Production: A Review. Animals, 9(3):70 (2019) – (Συνολική επισκόπηση χρήσεων, φυσικοχημικές ιδιότητες, αποτελεσματικότητα σε παράσιτα) mdpi.com
6. Fernandez, M.I. et al. Effect of diatomaceous earth as an anthelmintic treatment in beef steers. Anim. Sci. 66:635–641 (1998) – (Πείραμα σε μοσχάρια, ανάμικτα αποτελέσματα) mdpi.com en.wikipedia.org.
7. Dawson, R.D. Efficacy of Diatomaceous Earth at Reducing Populations of Nest-Dwelling Ectoparasites in Tree Swallows. J. Field Ornithol. 75:232–238 (2004) – (Μείωση ψύλλων & προνυμφών μυγών σε φωλιές με χρήση διατομίτη) mdpi.com.
8. Kilpinen, O. & Steenberg, T. Inert dusts and their effects on the poultry red mite. Exp. Appl. Acarol. 48:51–62 (2009) – (Η διατομική γη ως βιολογικό ακαρεοκτόνο στα πτηνοτροφεία, αποτελεσματικότητα) mdpi.com.
9. Bennett et al., McLean et al. (2005) – (Δημοσιεύσεις/πρακτικά που παρατήρησαν βελτίωση βάρους και μείωση παρασίτων με FSF στα ζώα)mdpi.com.
10. Ahmed, M.A. et al. Biocontrol Sci. Technol. 23:1067–1082 (2013) – (Διατομίτης 2% σε μερίνος πρόβατα, ~61% αποτελεσματικότητα κατά νηματωδών)mdpi.com.
11. Επίσημες πληροφορίες προϊόντων (ΕΡ Minerals – DEsect): Οδηγίες χρήσης διατομικής γης σε ζώα και δοσολογίες ψεκασμού epminerals.com
12. Choosing the Right Granulation for Diatomaceous Earth blog.praterindustries.com
13. Using Diatomaceous Earth as a bug spray plants4presents.co.uk
14. Diatomaceous Earth for Cattle: Uses and benefits dedirect.com.au
15. D C Bennett, A Yee, Y-J Rhee, K M ChengEffect of diatomaceous earth on parasite load, egg production, and egg quality of free-range organic laying hens pubmed.ncbi.nlm.nih.gov.
16. Robert Alex Isabirye, Effect of Diatomaceous Earth on Growth Rate, Egg Production, Feed Conversion Efficiency and Parasitic Load in Hens Raised on Deep Litter. ejfood.org